Tháp Hòn Chuông

Mảnh ghép cuối của nghệ thuật kiến trúc Chăm Bình Định

Di tích tháp Hòn Chuông không nổi tiếng bởi sự đồ sộ, mà bởi những câu chuyện lịch sử âm thầm được lưu giữ qua từng viên gạch.

Ẩn mình giữa thiên nhiên của Phù Cát, vùng đất Bình Định xưa (nay thuộc tỉnh Gia Lai), Tháp Hòn Chuông không mang vẻ uy nghi của Tháp Bánh Ít hay sự lộng lẫy của Tháp Cánh Tiên. Nhưng với các nhà khảo cổ và những người yêu văn hóa Champa, nơi đây lại được xem là một minh chứng quý giá cho giai đoạn cuối cùng của nghệ thuật kiến trúc Chăm trên vùng đất Vijaya.

Dấu ấn của một thời kỳ chuyển mình

Thế kỷ XI đến XIV được xem là thời kỳ hoàng kim của kinh đô Vijaya. Những ngọn tháp cao vút, hoa văn tinh xảo và kỹ thuật xây gạch độc đáo đã đưa nghệ thuật kiến trúc Chăm Bình Định trở thành một trong những đỉnh cao của Đông Nam Á.

Tuy nhiên, sau những biến động lịch sử, đặc biệt từ cuối thế kỷ XV, vương quốc Champa dần suy yếu. Nguồn lực kinh tế, chính trị và quân sự không còn như trước. Chính trong bối cảnh ấy, Tháp Hòn Chuông được cho là thuộc nhóm công trình mang phong cách kiến trúc muộn của Champa.

Không còn những quy mô đồ sộ hay hệ thống phù điêu dày đặc, ngôi tháp thể hiện một xu hướng kiến trúc giản lược nhưng vẫn giữ được tinh thần và kỹ thuật truyền thống của người Chăm.

Kiến trúc giản dị nhưng giàu giá trị

Ngày nay, Tháp Hòn Chuông chỉ còn lại những dấu tích của một công trình cổ. Tuy nhiên, qua phần nền móng và những mảng tường còn tồn tại, người ta vẫn nhận thấy nhiều đặc trưng quen thuộc của phong cách kiến trúc Chăm Bình Định:

• Gạch nung đỏ được ghép khít với kỹ thuật xây dựng đặc biệt.
• Thân tháp có bố cục khỏe khoắn, cân đối.
• Cửa chính quay về hướng Đông theo truyền thống kiến trúc Chăm.
• Các mặt còn lại là cửa giả mang ý nghĩa tâm linh.
• Hoa văn và phù điêu được tiết giảm, phản ánh sự chuyển biến của nghệ thuật ở giai đoạn muộn.

Chính sự giản lược này không làm giảm giá trị của di tích, mà ngược lại giúp các nhà nghiên cứu nhận diện rõ hơn quá trình phát triển và biến đổi của nghệ thuật Champa.

Chứng nhân của những năm tháng cuối cùng

Nếu Tháp Bánh Ít kể câu chuyện về một Champa hưng thịnh, thì Tháp Hòn Chuông lại kể câu chuyện của sự bền bỉ.

Sau khi kinh đô Vijaya thất thủ năm 1471, cộng đồng người Chăm vẫn tiếp tục duy trì tín ngưỡng và đời sống văn hóa ở nhiều địa phương. Những công trình như Tháp Hòn Chuông cho thấy truyền thống xây dựng đền tháp chưa biến mất ngay, mà vẫn được gìn giữ trong điều kiện khiêm tốn hơn.

Đó là lý do nhiều nhà nghiên cứu xem Tháp Hòn Chuông như “mảnh ghép cuối” của dòng kiến trúc Chăm Bình Định.

Điểm đến dành cho người yêu di sản

Không phải ai cũng tìm đến Tháp Hòn Chuông để chụp những bức ảnh đẹp. Nhiều người đến đây để lắng nghe sự im lặng của lịch sử.

Giữa màu đỏ của những viên gạch cổ, màu xanh của cây cỏ và bầu trời miền Trung, du khách có thể cảm nhận rõ sự giao thoa giữa thiên nhiên và di sản. Không gian ấy gợi nên một vẻ đẹp trầm mặc, rất khác với những điểm du lịch đông đúc.

Đối với những ai yêu khảo cổ học, văn hóa Champa hay muốn tìm hiểu chiều sâu lịch sử của vùng đất Bình Định xưa, Tháp Hòn Chuông là một điểm dừng chân đáng giá.

Golden Life Travel – Hành trình đi vào chiều sâu văn hóa

Golden Life Travel không chỉ đưa du khách đến các danh thắng nổi tiếng, mà còn mong muốn kể những câu chuyện phía sau mỗi di tích.

Trong các chương trình khám phá di sản Champa, Tháp Hòn Chuông có thể được kết nối cùng Tháp Bánh Ít, Tháp Cánh Tiên, Thành Hoàng Đế, Cảng thị Nước Mặn và các làng nghề truyền thống, tạo nên một hành trình xuyên suốt về lịch sử kinh đô Vijaya.

Mỗi viên gạch cổ đều mang trong mình một ký ức. Và mỗi chuyến đi không chỉ để ngắm nhìn, mà còn để hiểu hơn về những nền văn minh đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa của vùng đất Gia Lai hôm nay.

Nguyễn Thị Xuân Lan

Founder & CEO Golden Life Travel