Tháp Bánh Ít – Kiệt Tác Kiến Trúc Champa Và Hành Trình Nghìn Năm Một Di Sản

Chi tiết trang trí cửa giả trên thân Tháp Bánh Ít, thể hiện nghệ thuật tạo hình và kỹ thuật xây dựng của người Chăm.
Nguồn: ASM~viwiki, Wikimedia Commons.
Xem ảnh gốc và giấy phép

Góc nhìn từ lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc, nghệ thuật, tín ngưỡng, văn học và trách nhiệm bảo tồn di sản trong đời sống đương đại.

LỜI MỞ ĐẦU

Kiến trúc Tháp Bánh Ít là một trong những thành tựu nghệ thuật đặc sắc của nền văn minh Champa tại vùng Vijaya xưa, nay thuộc tỉnh Gia Lai. Qua hơn một thế kỉ nghiên cứu, những công trình của Henri Parmentier, Philippe Stern cùng nhiều học giả Việt Nam và quốc tế đã góp phần làm sáng tỏ giá trị lịch sử, hình khối kiến trúc, nghệ thuật trang trí và biểu tượng tôn giáo của quần thể tháp gần nghìn năm tuổi này.

Giữa vùng đồng bằng Tuy Phước, nơi những dòng sông từ miền thượng nguồn tìm về biển cả, có một ngọn đồi mang trên mình những công trình kiến trúc đã hiện diện qua gần một thiên niên kỷ – Đó là Tháp Bánh Ít.

Từ xa nhìn lại, bốn ngôi tháp gạch đỏ nổi lên giữa không gian đồng ruộng và núi đồi. Những đường nét kiến trúc vừa thanh thoát vừa uy nghi, như một cuộc đối thoại thầm lặng giữa bàn tay con người với đất trời.

Tháp Bánh Ít không chỉ là dấu tích của một thời đại đã qua. Đây còn là một chứng nhân của lịch sử Champa, nơi nghệ thuật kiến trúc, tư tưởng tôn giáo, kỹ thuật xây dựng và khả năng sáng tạo của con người đã kết tinh thành một quần thể đặc sắc.

Trải qua nhiều thế kỷ, khi những vương triều thay đổi, những đô thị hình thành rồi biến mất, các ngôi tháp vẫn đứng đó. Điều gì đã khiến những công trình bằng gạch có thể tồn tại lâu đến vậy?

Vì sao giữa hàng nghìn công trình kiến trúc trên thế giới, Tháp Bánh Ít được lựa chọn giới thiệu trong một tuyển tập kiến trúc quốc tế nổi tiếng? Và quan trọng hơn, chúng ta hôm nay cần nhìn nhận, gìn giữ và trao truyền di sản ấy như thế nào?

Muốn trả lời, cần vượt ra ngoài những mô tả thông thường về một điểm tham quan du lịch để trở về với lịch sử, khoa học và đời sống văn hóa của vùng đất.

Tượng thần Shiva bằng sa thạch có nguồn gốc từ Tháp Bánh Ít, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Guimet, Paris – tư liệu quý về nghệ thuật điêu khắc và tín ngưỡng Champa.Nguồn: Sailko, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0. Xem ảnh hiện vật gốc

Mục lục bài viết

CHƯƠNG I

1. Từ vùng đất Vijaya đến quần thể kiến trúc Bánh Ít

Trong lịch sử Champa, vùng đất Bình Định giữ một vị trí đặc biệt quan trọng. Đây là địa bàn gắn với Vijaya, một trung tâm chính trị và văn hóa lớn của Champa trong nhiều thế kỉ.

Sự hiện diện của những quần thể tháp như Bánh Ít, Dương Long, Cánh Tiên, Thủ Thiện và Phú Lốc cho thấy vùng đất này từng có đời sống tôn giáo, kiến trúc và nghệ thuật phát triển. Những công trình ấy không chỉ phục vụ nhu cầu tín ngưỡng. Chúng còn phản ánh khả năng tổ chức xã hội, huy động nguồn lực, trình độ kỹ thuật và những quan niệm thẩm mĩ của cư dân Champa.

Trong bối cảnh đó, Tháp Bánh Ít là một di tích tiêu biểu.

Các tài liệu hiện nay thường xác định quần thể được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XI đến đầu thế kỷ XII. Tuy nhiên, việc định niên đại cho một công trình kiến trúc cổ cần dựa trên nhiều loại chứng cứ, bao gồm phong cách nghệ thuật, cấu trúc kiến trúc, tư liệu khảo cổ và văn bia nếu có.

Vì vậy, không nên xem một mốc niên đại phổ biến là năm xây dựng chính xác của toàn bộ bốn ngôi tháp.

Trong các tài liệu nghiên cứu và báo chí, quần thể còn được biết đến với tên gọi Tháp Bạc. Tên gọi Tháp Bánh Ít lại mang sắc thái dân gian gần gũi hơn. Theo cách giải thích phổ biến, khi nhìn từ xa, hình dáng những ngôi tháp gợi liên tưởng đến những chiếc bánh ít, một loại bánh truyền thống quen thuộc của Bình Định. Cách gọi ấy phản ánh một hiện tượng văn hóa thú vị: cộng đồng địa phương đã tiếp nhận một công trình kiến trúc tôn giáo cổ vào thế giới biểu tượng và ký ức của chính mình.

Một công trình từng thuộc không gian tín ngưỡng Champa dần trở thành một phần cảnh quan văn hóa của nhiều thế hệ cư dân sống trên vùng đất ấy. Đó cũng là một hình thức tiếp nối đời sống của di sản.

Nếu chỉ nghiên cứu Tháp Bánh Ít như một công trình độc lập, chúng ta khó nhận ra đầy đủ vị trí của nó. Giá trị của quần thể cần được đặt trong mối quan hệ với những trung tâm kiến trúc Champa khác, đặc biệt là Mĩ Sơn, Đồng Dương và các di tích thuộc vùng Vijaya. Sự so sánh cho phép nhận diện quá trình chuyển biến của hình khối, trang trí, kỹ thuật xây dựng và tổ chức không gian kiến trúc.

Đó là cách tiếp cận giúp chúng ta hiểu rằng nghệ thuật Champa không bất biến. Nó luôn vận động, tiếp nhận ảnh hưởng và hình thành những biểu hiện riêng qua từng thời kỳ.

Tháp Bánh Ít trong tôi - Hành trình tìm hiểu Di sản Champa của CEO Golden Life Travel chị Nguyễn Thị Xuân Lan
Tháp Bánh Ít trong tôi – Hành trình tìm hiểu Di sản Champa của CEO Golden Life Travel chị Nguyễn Thị Xuân Lan

CHƯƠNG II

Điểm nổi bật đầu tiên của Tháp Bánh Ít không nằm ở một chi tiết trang trí riêng lẻ mà ở cách người xưa tổ chức toàn bộ quần thể trên ngọn đồi. Bốn công trình được xây dựng ở những cao trình khác nhau, tạo nên một tổng thể kiến trúc có sự phân cấp rõ rệt. Từ thấp lên cao, người quan sát cảm nhận được sự chuyển tiếp giữa không gian bên ngoài và khu vực trung tâm. Cách bố trí ấy tạo nên nhịp điệu kiến trúc: có dẫn dắt, có điểm nhấn, có sự kết nối giữa từng công trình và cảnh quan. Đây chính là một trong những đặc điểm khiến Tháp Bánh Ít có giá trị nổi bật về nghệ thuật kiến trúc.

Tháp chính, thường được gọi bằng thuật ngữ kalan, nằm ở vị trí nổi bật nhất.

Theo tài liệu mô tả kiến trúc công bố năm 2026, tháp chính cao khoảng 29,6 mét, có mặt bằng hình vuông với cạnh khoảng 12 mét. Cửa chính quay về hướng Đông, ba phía còn lại có hệ thống cửa giả. Thân tháp được tổ chức theo phương đứng với những cột ốp, đường gờ và các mảng tường tạo nên hiệu ứng sáng tối. Phần mái thu nhỏ dần qua nhiều tầng, khiến toàn bộ công trình có cảm giác vươn lên.

Ở đây, kiến trúc không chỉ giải quyết yêu cầu về kết cấu và hình thức. Nó còn góp phần biểu đạt tính thiêng của không gian thờ tự. Trong truyền thống kiến trúc đền tháp Champa chịu ảnh hưởng Ấn Độ giáo, kalan thường là nơi đặt đối tượng thờ chính. Tại Tháp Bánh Ít, các tài liệu nghiên cứu liên hệ không gian thờ tự với thần Shiva. Tuy nhiên, khi giới thiệu với du khách, cần phân biệt rõ hiện vật nguyên gốc, hiện vật được di chuyển khỏi di tích và các bản phục chế đang trưng bày.

Tháp Cổng, hay gopura, có vai trò quan trọng trong tổ chức không gian của quần thể.

Nếu tháp chính là điểm hội tụ, tháp cổng tạo nên sự chuyển tiếp. Trong kiến trúc tôn giáo, lối vào không chỉ phục vụ việc đi lại mà còn có thể mang ý nghĩa biểu tượng, đánh dấu ranh giới giữa không gian đời thường và không gian thiêng.

Đối với Tháp Bánh Ít, việc bố trí tháp cổng ở cao trình thấp hơn góp phần hình thành một trình tự tiếp cận kiến trúc có chủ đích.

Một trong những công trình gây ấn tượng mạnh nhất là tháp có mái cong dài, thường được gọi là Tháp Yên Ngựa. Hình thức mái khác biệt rõ rệt so với dáng tháp vươn cao của kalan.

Trong nghiên cứu kiến trúc Champa, dạng công trình này thường được liên hệ với thuật ngữ kosagrha, nhưng việc xác định công năng cụ thể của từng kiến trúc cần căn cứ vào hồ sơ khảo cổ và nghiên cứu chuyên ngành.

Sự khác biệt về hình khối giữa Tháp Yên Ngựa và tháp chính cho thấy người Chăm không áp dụng một mô hình kiến trúc duy nhất cho toàn bộ khu đền. Mỗi công trình có vị trí, hình thức và vai trò riêng trong tổng thể.

Công trình thứ tư thường được gọi là Tháp Bia. Sự hiện diện của công trình này góp phần hoàn thiện bố cục bốn tháp trên ngọn đồi. Tuy nhiên, tên gọi dân gian không đủ để kết luận chắc chắn rằng công trình từng lưu giữ một văn bia cụ thể. Đây là điểm cần thận trọng trong thuyết minh di sản.

Giá trị lớn nhất của quần thể không chỉ nằm ở bốn ngôi tháp riêng biệt, mà ở mối quan hệ giữa kiến trúc, địa hình và không gian văn hóa.

CHƯƠNG III

Henri Parmentier là một trong những nhà khảo cổ học và nghiên cứu kiến trúc quan trọng của Pháp trong giai đoạn đầu thế kỷ XX. Những công trình khảo sát, đo vẽ và hệ thống hóa di tích Champa của ông đã tạo nền tảng cho nhiều nghiên cứu sau này. Trong nghiên cứu di sản kiến trúc, bản vẽ khảo sát và ghi chép hiện trạng có giá trị đặc biệt. Chúng không chỉ giúp hiểu hình thức kiến trúc trong quá khứ mà còn cung cấp căn cứ để đối chiếu những thay đổi của di tích qua thời gian.

Đối với Tháp Bánh Ít, hướng nghiên cứu từ các tư liệu khảo sát thời Pháp có thể giúp trả lời những câu hỏi quan trọng: Những bộ phận nào của công trình còn giữ được hình thức cổ? Những chi tiết nào đã mất đi? Di tích đã thay đổi như thế nào sau các đợt tu bổ? Và đâu là những yếu tố nguyên gốc cần được ưu tiên bảo vệ?

Những câu hỏi ấy cho thấy nghiên cứu lịch sử kiến trúc có ý nghĩa thực tiễn trực tiếp đối với bảo tồn.

Philippe Stern là nhà nghiên cứu lịch sử nghệ thuật người Pháp, có đóng góp quan trọng trong việc phân loại các phong cách nghệ thuật Champa. Trong công trình nghiên cứu năm 1942, ông xây dựng hệ thống phân loại dựa trên sự chuyển biến của các yếu tố trang trí kiến trúc. Các nhóm phong cách thường được nhắc đến gồm Mĩ Sơn E1, Hòa Lai, Đồng Dương, Mĩ Sơn A1, giai đoạn chuyển tiếp và phong cách muộn.

Cách tiếp cận này giúp giới nghiên cứu nhìn nhận kiến trúc Champa như một quá trình phát triển lịch sử.

Tháp Bánh Ít thường được giới thiệu là quần thể thể hiện sự chuyển tiếp giữa phong cách Mĩ Sơn A1 và phong cách Bình Định. Điều đó cho thấy công trình có ý nghĩa không chỉ vì vẻ đẹp hiện hữu mà còn vì khả năng phản ánh sự biến đổi của nghệ thuật kiến trúc.

Một dấu mốc đáng chú ý trong lịch sử quảng bá Tháp Bánh Ít là sự xuất hiện của quần thể trong cuốn 1001 Buildings You Must See Before You Die.

Đây là tuyển tập giới thiệu những công trình kiến trúc nổi bật trên thế giới, do Mark Irving làm tổng chủ biên. Phần viết về Tháp Bánh Ít do Tiến sĩ khảo cổ học Stephen Anthony Murphy thực hiện. Theo bản dịch được báo chí Việt Nam công bố năm 2015, tác giả đánh giá Tháp Bánh Ít là một trong những quần thể kiến trúc Champa tiêu biểu còn tồn tại.

Điều đáng chú ý trong cách tiếp cận của Murphy là ông không chỉ nhìn vào sự tinh xảo của từng chi tiết trang trí. Ông đặc biệt quan tâm đến hình khối kiến trúc, cách bố trí các ngôi tháp trên ngọn đồi và hiệu quả tổng thể của không gian. Theo nội dung được báo chí trích dẫn, quần thể tạo nên một hình thức gợi liên tưởng đến mô hình đền – núi, liên hệ với núi Meru trong vũ trụ quan Ấn Độ giáo. Đây là một nhận định quan trọng.

Bởi nó cho phép nhìn nhận Tháp Bánh Ít như một công trình kiến trúc có khả năng biểu đạt tư tưởng tôn giáo thông qua cách tổ chức không gian. Tuy nhiên, những nhận định của Murphy về diễn biến lịch sử Champa cần được đọc trong bối cảnh nghiên cứu và đối chiếu với các công trình sử học chuyên ngành.

Một bài giới thiệu kiến trúc quốc tế không thể thay thế toàn bộ nghiên cứu lịch sử của một vương quốc tồn tại qua nhiều thế kỉ.

Việc Tháp Bánh Ít được lựa chọn đưa vào một cuốn sách kiến trúc quốc tế có ý nghĩa đáng kể đối với hoạt động quảng bá di sản. Nó cho thấy công trình có những đặc điểm đủ nổi bật để được giới thiệu bên cạnh nhiều thành tựu kiến trúc thuộc các nền văn hóa khác nhau.

Giá trị của sự kiện nằm ở việc Tháp Bánh Ít được giới thiệu với độc giả quốc tế bằng một góc nhìn kiến trúc có chuyên môn.

CHƯƠNG IV

Nghệ thuật Champa là một bộ phận quan trọng trong lịch sử mỹ thuật Đông Nam Á. Trải qua nhiều thế kỷ, các nghệ nhân Champa đã tạo nên những công trình kiến trúc và điêu khắc có bản sắc riêng. Ở Tháp Bánh Ít, giá trị mỹ thuật thể hiện trên nhiều phương diện. Trước hết là hình khối. Những ngôi tháp có sự khác biệt về chiều cao, mặt bằng và hình thức mái, nhưng vẫn tạo nên một tổng thể hài hòa.

Tiếp đến là nghệ thuật xử lý bề mặt kiến trúc. Các đường gờ, cột ốp, cửa giả và mảng trang trí tạo nên nhịp điệu thị giác đặc trưng. Ánh sáng thay đổi trong ngày khiến các chi tiết ấy tạo ra những vùng sáng tối khác nhau. Một công trình kiến trúc bằng gạch vì thế không hề đơn điệu. Nó có sự biến đổi liên tục theo ánh sáng, góc nhìn và khoảng cách quan sát.

Cuối cùng là mối quan hệ giữa kiến trúc và điêu khắc. Trong truyền thống Champa, các hình tượng thần linh, linh vật và hoa văn trang trí không đơn thuần là yếu tố làm đẹp.

Chúng gắn với những quan niệm tôn giáo và biểu tượng văn hóa. Vì vậy, nghiên cứu mỹ thuật Tháp Bánh Ít cần đi cùng việc tìm hiểu tín ngưỡng, lịch sử và những ảnh hưởng nghệ thuật trong khu vực. Không nên tách một họa tiết ra khỏi bối cảnh văn hóa của nó rồi gán cho một ý nghĩa chưa được kiểm chứng.

CHƯƠNG V

Tháp Bánh Ít từng thuộc một không gian tôn giáo của cư dân Champa. Nhưng trong gần một nghìn năm tồn tại, ý nghĩa xã hội của công trình không ngừng thay đổi. Những người xây dựng ngôi tháp và những thế hệ cư dân sinh sống quanh di tích không hoàn toàn giống nhau về ngôn ngữ, tín ngưỡng và tập quán. Dù vậy, công trình vẫn hiện diện trong đời sống địa phương. Tên gọi Tháp Bánh Ít là một biểu hiện của quá trình ấy. Một công trình mang dấu ấn tôn giáo và kiến trúc Champa được cộng đồng nhận diện bằng hình ảnh của một món bánh truyền thống.

Từ đây, có thể nhìn thấy sự giao thoa giữa lịch sử và ký ức dân gian. Đối với người nghiên cứu di sản, đây là một vấn đề đáng quan tâm. Di sản không chỉ tồn tại trong vật liệu xây dựng. Nó còn tồn tại trong tên gọi, câu chuyện, cách người dân nhìn nhận và tình cảm mà cộng đồng dành cho công trình. Một di tích có thể được bảo vệ bằng quy định pháp luật. Nhưng để thực sự sống trong lòng xã hội, nó còn cần được cộng đồng hiểu, yêu quý và xem là một phần bản sắc của mình.

CHƯƠNG VI

Ngày 24/12/1982, Bộ Văn hóa ban hành Quyết định số 147-VH/QĐ về việc xếp hạng các di tích lịch sử và văn hóa. Trong danh mục này có Tháp Bánh Ít, được xác định là di tích kiến trúc nghệ thuật Chàm có niên đại từ thế kỉ XI đến thế kỉ XIII. Đây là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử bảo vệ di tích.

Việc được xếp hạng cấp quốc gia tạo cơ sở pháp lý cho công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị. Tuy nhiên, bảo tồn di sản kiến trúc cổ luôn đặt ra những thách thức. Một công trình tồn tại gần một nghìn năm chắc chắn chịu tác động của thời tiết, môi trường, biến đổi địa hình và các hoạt động của con người.

Việc tu bổ là cần thiết khi có căn cứ khoa học và nhu cầu bảo vệ công trình. Nhưng tu bổ không đồng nghĩa với làm cho di tích trở nên mới hơn. Giá trị của di sản nằm ở tính xác thực, dấu vết lịch sử, vật liệu, kỹ thuật và những thông tin mà công trình lưu giữ.

Nếu quá trình can thiệp làm mất đi những yếu tố ấy, di tích có thể đẹp hơn trong mắt một số người nhưng lại suy giảm giá trị nghiên cứu. Vì vậy, bảo tồn Tháp Bánh Ít cần dựa trên hồ sơ khoa học, đánh giá hiện trạng, nguyên tắc can thiệp phù hợp và sự giám sát chuyên môn. Đặc biệt, cần phân biệt giữa bảo tồn công trình gốc với việc xây dựng các hạng mục phục vụ khách tham quan. Hai hoạt động này có thể bổ trợ nhau, nhưng không được đánh đồng.

CHƯƠNG VII

Tháp Bánh Ít ngày nay không chỉ có giá trị đối với giới khảo cổ và nghiên cứu lịch sử. Đây còn là một nguồn tài nguyên quan trọng cho giáo dục, văn hóa và du lịch. Tuy nhiên, giá trị du lịch của một di tích không nên được đánh giá chỉ bằng số lượng khách tham quan. Một điểm đến có thể thu hút nhiều người đến chụp ảnh nhưng vẫn chưa thực sự phát huy hết giá trị di sản. Điều quan trọng là du khách hiểu được gì sau chuyến đi. Họ có nhận ra sự khác biệt giữa kiến trúc Champa và các công trình thuộc những nền văn hóa khác? Họ có hiểu vì sao người xưa lựa chọn ngọn đồi này để xây dựng quần thể? Họ có nhận biết được những yếu tố kiến trúc gắn với tín ngưỡng? Và họ có ý thức hơn về trách nhiệm bảo vệ di tích sau khi rời khỏi nơi đây?

Đó mới là những câu hỏi cần được đặt ra trong phát triển du lịch di sản.

Tháp Bánh Ít giúp thế hệ hôm nay nhận thức rằng lịch sử Việt Nam được hình thành từ những quá trình tiếp xúc, giao lưu và tiếp biến văn hóa phong phú. Việc tìm hiểu Champa không chỉ là tìm hiểu một vương quốc trong quá khứ. Đó còn là cơ hội nhận diện những đóng góp của nhiều cộng đồng cư dân vào kho tàng văn hóa trên lãnh thổ Việt Nam hiện nay.

Tháp Bánh Ít có thể trở thành một không gian học tập trực quan về kiến trúc, mĩ thuật và kỹ thuật xây dựng cổ. Thay vì chỉ nghe giới thiệu, học sinh và du khách có thể quan sát trực tiếp sự khác biệt giữa các hình thức mái, cửa, thân tháp và cách tổ chức không gian. Đây là lợi thế đặc biệt của giáo dục tại di sản.

Những vấn đề về niên đại, vật liệu, kỹ thuật xây dựng, biểu tượng tôn giáo và lịch sử tu bổ vẫn có giá trị nghiên cứu. Mỗi kết quả nghiên cứu mới có thể góp phần làm sáng tỏ một phần lịch sử của công trình.

Tháp Bánh Ít có khả năng trở thành điểm nhấn trong các hành trình khám phá văn minh Champa tại miền Trung. Nhưng để tạo ra một sản phẩm du lịch có chiều sâu, cần xây dựng nội dung thuyết minh trên cơ sở khoa học. Những câu chuyện hấp dẫn cần đi cùng sự chính xác. Những truyền thuyết dân gian cần được giới thiệu đúng là truyền thuyết. Những giả thuyết nghiên cứu cần được phân biệt với kết luận đã có chứng cứ. Và những nhận định của chuyên gia phải được dẫn nguồn rõ ràng.

CHƯƠNG VIII

Sau sự thay đổi địa giới hành chính năm 2025, Tháp Bánh Ít thuộc tỉnh Gia Lai. Điều này mở ra một cách tiếp cận mới trong hoạt động giới thiệu di sản của địa phương. Gia Lai hiện có không gian địa lý trải dài từ vùng duyên hải đến cao nguyên.

Trong không gian ấy, di sản Champa ở phía Đông và các giá trị văn hóa Tây Nguyên ở phía Tây tạo nên những nguồn lực văn hóa đặc sắc. Tuy nhiên, việc kết nối các di sản cần được thực hiện trên tinh thần tôn trọng sự khác biệt. Không nên vì mục tiêu xây dựng một câu chuyện du lịch chung mà đồng nhất lịch sử Champa với lịch sử các cộng đồng cư dân Tây Nguyên. Thay vào đó, cần nghiên cứu những mối liên hệ có căn cứ về giao thương, cư trú, nghệ thuật và giao lưu văn hóa.

Tháp Bánh Ít có thể là điểm khởi đầu cho một hành trình tìm hiểu những lớp văn hóa của vùng đất. Từ kiến trúc Champa, du khách có thể tiếp tục khám phá lịch sử vùng Vijaya, văn hóa bản địa, nghệ thuật truyền thống và những không gian văn hóa khác của Gia Lai. Đó là hướng phát triển du lịch dựa vào di sản có tiềm năng, với điều kiện sản phẩm được xây dựng trên nền tảng nghiên cứu nghiêm túc.

LỜI KẾT

Gần một nghìn năm đã trôi qua kể từ khi những nghệ nhân Champa đặt những viên gạch đầu tiên để dựng nên quần thể Tháp Bánh Ít. Những con người ấy không còn hiện diện. Những nghi lễ cổ xưa cũng đã thay đổi theo dòng lịch sử. Nhưng những ngôi tháp vẫn đứng trên ngọn đồi, lưu giữ trong hình khối và vật liệu của mình những dấu vết về một nền văn minh từng phát triển rực rỡ.

Giá trị của Tháp Bánh Ít không chỉ nằm ở tuổi đời của công trình. Nó nằm ở tài năng của những người kiến tạo, ở tư tưởng tôn giáo được biểu đạt bằng kiến trúc, ở sự giao thoa văn hóa qua nhiều thế kỷ và ở khả năng khơi gợi những câu hỏi về lịch sử con người.

Việc được giới thiệu trong một tuyển tập kiến trúc quốc tế là một sự ghi nhận đáng trân trọng. Nhưng giá trị sâu xa của Tháp Bánh Ít không phụ thuộc vào việc công trình có xuất hiện trong một cuốn sách nổi tiếng hay không. Giá trị ấy đã hiện diện trong từng lớp gạch, từng đường nét kiến trúc và trong ký ức của những cộng đồng từng gắn bó với vùng đất này.

Trách nhiệm của chúng ta hôm nay không chỉ là đưa nhiều du khách đến với Tháp Bánh Ít. Quan trọng hơn, chúng ta cần giúp họ hiểu vì sao công trình ấy xứng đáng được gìn giữ. Bởi khi một di sản được hiểu đúng, được trân trọng và được trao truyền bằng tri thức cùng tình yêu văn hóa, di sản ấy mới thực sự có một đời sống bền vững trong tương lai.

Để hiểu rõ hơn về lịch sử hình thành, bốn ngôi tháp và những giá trị nghệ thuật đặc sắc của quần thể, mời bạn đọc khám phá bài viết “Tháp Bánh Ít – Kiệt tác kiến trúc Champa gần nghìn năm tuổi” trên website Golden Life Travel. https://goldenlifetravel.vn/thap-banh-it-kien-truc-champa/

1. Henri Parmentier (1909–1918). Inventaire descriptif des monuments čams de l’Annam (Kiểm kê và mô tả các di tích Chăm ở An Nam). Nhà xuất bản Ernest Leroux, Paris. Công trình nền tảng về khảo sát, kiến trúc và nghệ thuật Champa.

Nguồn: École française d’Extrême-Orient – Tập I.

2. Philippe Stern (1942). L’art du Champa (ancien Annam) et son évolution (Nghệ thuật Champa và sự phát triển của nó). Công trình nghiên cứu lịch sử nghệ thuật và sự chuyển biến phong cách kiến trúc Champa.

3. Mark Irving (chủ biên). 1001 Buildings You Must See Before You Die (1.001 công trình kiến trúc phải đến trong cuộc đời). Cassell Illustrated. Tuyển tập giới thiệu các công trình kiến trúc tiêu biểu trên thế giới, trong đó có Tháp Bánh Ít.

Nguồn: Thông tin thư mục sách.

4. Trần Kỳ Phương. Các nghiên cứu về lịch sử nghệ thuật và kiến trúc đền tháp Champa, góp phần làm rõ phong cách, biểu tượng tôn giáo và bối cảnh văn hóa của các công trình kiến trúc cổ.

5. Báo Tuổi Trẻ (2015). Tháp Bánh Ít lọt vào “1.001 công trình kiến trúc phải đến”. Bài báo giới thiệu việc Tháp Bánh Ít xuất hiện trong tuyển tập kiến trúc quốc tế.

Nguồn: Báo Tuổi Trẻ.

Tổng hợp và biên soạn và trình bày: Nguyễn Thị Xuân Lan
Founder & CEO – Golden Life Travel
Nghiên cứu và phát triển sản phẩm du lịch văn hóa, di sản Champa.

Bài viết tổng hợp các nguồn tư liệu nghiên cứu và xuất bản nhằm giới thiệu những góc nhìn đa chiều về giá trị kiến trúc, lịch sử và văn hóa của Tháp Bánh Ít. Các công trình nghiên cứu được ghi nhận theo tên tác giả và nguồn xuất bản.

Hành trình gợi ý:

Golden Life Travel tổ chức các chương trình tham quan theo yêu cầu dành cho gia đình, đoàn khách, trường học, doanh nghiệp và đối tác lữ hành.

Chia sẻ :

image image
Nguyễn Thị Xuân Lan

Hơn 16 năm liên tục, miệt mài, đầy đam mê quảng bá cho Du lịch Quy Nhơn – Bình Định. CEO Golden Life Travel, chị Nguyễn Thị Xuân Lan và đội nhóm chuyên gia trẻ của Golden Life luôn tích cực, không ngừng nghỉ quảng cáo cho điểm đến du lịch Quy Nhơn – Bình Định

Tiếp tục khám phá nhé

Bài viết liên quan.

Zalo Messenger Messenger